O Centro Cultural "Marcos Valc谩rcel" exhibe unha exposici贸n sobre o legado das Irmandades da Fala

  • A mostra, "Sa煤de e Terra, irm谩(n)s!", que pode visitarse ata o 30 de outubro, achega fotograf铆as, documentos e primeiras edici贸ns, un total de 130 pezas prestadas para a ocasi贸n por m谩is dunha trintena de instituci贸ns e colecci贸ns particulares.

Ourense, 6 de outubro de 2016.- No Centro Cultural "Marcos Valc谩rcel" da Deputaci贸n de Ourense tivo lugar hoxe a inauguraci贸n da exposici贸n "Sa煤de e Terra, irm谩(n)s!", que amosa o legado das Irmandades da Fala. O acto contou coa participaci贸n do vicepresidente da Deputaci贸n de Ourense, Rosendo Fern谩ndez; do director do Centro Cultural, Francisco Gonz谩lez; da vicepresidenta da Deputaci贸n da Coru帽a, Goretti Sanmart铆n; do secretario da Real Academia Galega, Henrique Monteagudo; e do vicepresidente do Padroado do Museo do Pobo Galego, Francisco Fari帽a Busto.

"Sa煤de e Terra, irm谩(n)s!" conta cunha comisi贸n organizadora na que participaron Margarita Ledo Andi贸n e Henrique Monteagudo en representaci贸n da Real Academia Galega, Xusto Beramendi e Carlos Garc铆a Mart铆nez polo Museo do Pobo Galego e Carme Vidal e Ux铆o Breog谩n Di茅guez pola Deputaci贸n da Coru帽a. O proxecto foi creado, dese帽ado e coordinado por Pepe Barro.

O 18 de maio de 1916 nac铆a na Coru帽a, nunha xuntanza celebrada na daquela sede da Real Academia Galega, na r煤a Rego de Auga, a primeira das Irmandades da Fala. Nas semanas seguintes, este movemento concibido polos irm谩ns Vilar Ponte coa arela de estender o uso do galego a todos os contextos orais e escritos espallouse rapidamente por Galicia. As Irmandades promover铆an ademais un novo rexurdimento cultural e tam茅n unha nova etapa do galeguismo pol铆tico. Un s茅culo despois, a Real Academia Galega, a Deputaci贸n da Coru帽a e o Museo do Pobo Galego est谩n a difundir o legado dos homes e mulleres que fixeron posible este fito que marcou un antes e un despois na historia de Galicia a trav茅s da exposici贸n Sa煤de e Terra, irm谩(n)s! Tras pasar pola Coru帽a, Santiago de Compostela, Vigo e Pontevedra, a exposici贸n chega ao o Centro Cultural "Marcos Valc谩rcel" da Deputaci贸n de Ourense, onde permanecer谩 aberta at茅 finais deste mes de outubro.

Rosendo Fern谩ndez afirmou que o Centro Cultural "Marcos Valc谩rcel" "acolle esta exposici贸n que reco帽ece aquel fito hist贸rico de 1916, que se chamou Irmandades da Fala, e que iniciou un gran salto na traxectoria do galeguismo e da normalizaci贸n social e da cultura propias de Galicia". Agradeceu 谩 organizaci贸n da exposici贸n dar a co帽ecer en Ourense "a historia das Irmandades da Fala e a s煤a repercusi贸n na configuraci贸n do que hoxe somos como pobo e cultura".

"A Deputaci贸n de Ourense sempre est谩 ao car贸n da nosa lingua e das nosas tradici贸ns, mostra diso 茅 que xa en 1990 o goberno provincial aprobou o proxecto para a normalizaci贸n ling眉铆stica desta instituci贸n, mesmo creando un gabinete de normalizaci贸n ling眉铆stica", afirmou Rosendo Fern谩ndez, que aplaudiu tam茅n que a Real Academia Galega "ve帽a de activar na s煤a web unha nova secci贸n, As Irmandades da Fala nos fondos da Academia, ao cumprirse o centenario da publicaci贸n".

Pola s煤a banda, a vicepresidenta e responsable da 谩rea de Cultura da Deputaci贸n da Coru帽a, Goretti Sanmart铆n, aplaudiu o encontro institucional que fai que esta exposici贸n, que naceu na Coru帽a, poida difundir o legado das Irmandades da Fala por todo o pa铆s. Quixo tam茅n, de maneira especial, reco帽ecer o papel do investigador Marcos Valc谩rcel, que d谩 nome ao centro que acolle a mostra, como promotor e difusor da cultura galega, e, en especial, das Irmandades. "Os estudos sobre personalidades ligadas 谩 茅poca das Irmandades e do Partido Galeguista como os que realizou Marcos Valc谩rcel, de maneira relevante sobre a figura de Otero Pedraio, foron cruciais para co帽ecer moito m谩is a fondo o significado transcendental que tiveron na nosa historia", explicou.

"As Irmandades supuxeron un punto de inflexi贸n para explicar que en galego podiamos estar no mundo. Prepararon o terreo para que personalidades tan fortes e inmensas desde o punto de vista intelectual como o propio Otero Pedraio puidesen desenvolver un labor intenso e extenso", sinalou Goretti Sanmart铆n, quen reivindicou a figura de Losada Di茅guez, clave das Irmandades en Ourense, "como a persoa que centrou o salto polo que, desde o punto de vista interno, a lingua galega ti帽a que pasar a ser lingua da ciencia e do pensamento".

O secretario da Real Academia Galega, Henrique Monteagudo, salientou o car谩cter global da acci贸n promovida polas Irmandades da Fala. "Foron un axente fundamental da modernizaci贸n da lingua e da cultura galegas. Tiveron unha vocaci贸n de intervenci贸n social e dinamizaci贸n cultural en distintas frontes, non s贸 na literaria, sen贸n tam茅n nos medios de comunicaci贸n, na vida art铆stica e na pol铆tica galega", expresou.

Para o vicepresidente do padroado do Museo do Pobo Galego, Francisco Fari帽a Busto, "a exposici贸n achega a definici贸n da teor铆a do nacionalismo galego como conxunto homox茅neo cunha proposta por un lado transversal e por outro de afirmaci贸n de Galicia dentro dunha proposta federal ib茅rica que 茅 o que se aprobou na asemblea das Irmandades de Lugo de 1918, e que 茅 unha contribuci贸n fundamental do circulo ourens谩n das Irmandades, pensando nunha Galicia com煤n e non en destacar singularidades e peculiaridades territoriais menores".

"A exposici贸n combina grafismo, reproduci贸n de documentos e unha serie de elementos de audio que nos permiten profundizar en singularidades desa 茅poca que 茅 para n贸s un berce com煤n", engadiu Francisco Fari帽a Busto.

O percorrido expositivo relata a historia das Irmandades a trav茅s de dez temas que profundan na s煤a cerna. Cada un deles desenv贸lvese nunha cabina na que se poden ver publicaci贸ns, documentos, imaxes e obxectos, as铆 como escoitar gravaci贸ns musicais e de discursos e artigos de persoeiros da 茅poca. Poderase contemplar ademais unha escolma de pezas art铆sticas vencelladas aos temas e motivos que moveron a acci贸n das Irmandades dalg煤ns dos artistas m谩is relevantes daquel tempo.

Dimensi贸n global das Irmandades

A trav茅s destes dez espazos, o p煤blico achegarase 谩 orixe do movemento e 谩 s煤a evoluci贸n, desde a acci贸n centrada en primeiro lugar na normalizaci贸n do idioma ata a intervenci贸n pol铆tica e os seus principais protagonistas (os irm谩ns Vilar Ponte, Lois Porteiro Garea, Lois Pe帽a Novo, Ant贸n Losada Di茅guez, Vicente Risco...); o novo rexurdimento literario, da man de autores como Ram贸n Cabanillas, Manuel Antonio, Ram贸n Otero Pedrayo e Rafael Dieste e de editoriais como C茅ltiga, Lar ou N贸s, dirixida por 脕nxel Casal; o intento de conformaci贸n dun teatro galego que superase o ruralismo e a aposta polos coros como xeito de chegar 谩s masas; o compromiso cunha arte galega exemplificada na obra de Castelao, 脕lvaro Cebreiro, Camilo D铆az Bali帽o ou Francisco Asorey; o cultivo das ciencias sociais e experimentais ao servizo de Galicia, que callou arredor da creaci贸n do Seminario de Estudos Galegos, a creaci贸n das Escolas do Insi帽o Galego ou a importancia que lles concederon aos medios de comunicaci贸n as Irmandades, que se dotaron do seu propio voceiro, A Nosa Terra, e promoveron a reaparici贸n d'O T铆o Marcos d'A Portela, entre outras cabeceiras editadas en Galicia e na di谩spora.

Sa煤de e Terra, irm谩(n)s! d谩 ademais visibilidade 谩 participaci贸n das mulleres nas Irmandades da Fala, que apostaron desde o primeiro momento pola "igualdade absoluta, pol铆tica e civil da muller e do home". Esta declaraci贸n dunha asemblea de irm谩ns e irm谩s reflicte o compromiso pol铆tico do movemento nuns tempos nos que o voto feminino a铆nda tardar铆a anos en chegar. As mulleres loitan na Irmandade Feminina, creada na Coru帽a en 1918, participan no teatro, aparecen nas palestras dos mitins e algunhas colaboran n'A Nosa Terra. Con dirixentes como Amparo L贸pez Jean, Micaela Chao, Elvira Bao ou Mar铆a Miramontes, empezaron sendo un medio cento, pero na d茅cada dos anos 30 a cifra foi en aumento ata chegaren a ser o 10% da militancia do Partido Galeguista.

130 pezas

Ademais das fotograf铆as e documentos reproducidos, a exposici贸n xunta unhas 130 pezas, documentos orixinais e primeiras edici贸ns prestadas para a ocasi贸n por m谩is dunha trintena de instituci贸ns e colecci贸ns particulares. Entre as pezas integradas nas cabinas, figuran obxectos persoais como as lentes de Vicente Risco e de Ram贸n Cabanillas, os carn茅s das Irmandades da Fala de Ram贸n Villar Ponte e Antonia Pardo, unha plumi帽a de 脕lvaro Cebreiro, a m谩quina de escribir de Valent铆n Paz Andrade e o viol铆n que Manuel Quiroga doou ao seu amigo Ant贸n Losada Di茅guez; o manuscrito aut贸grafo de Arredor de si, de Otero Pedrayo, outro texto manuscrito do programa da I Asemblea Nacionalista ou a carta-nota ao gobernador civil que anuncia que a Irmandade da Fala se converter谩 no Partido Galeguista.

O estandarte de "Queixumes dos Pinos" da Coral Polif贸nica Follas Novas (1922), e obras de arte como os 贸leos "Autorretrato", de Mar铆a Corredoira, "Valle Esmeralda" (1912), de Francisco Llor茅ns e "Nube da tarde", de Imeldo Corral; e a talla "Galicia, Nai e Se帽ora", de Ux铆o Souto (1926), tam茅n forman parte da exposici贸n.

Escoitando 谩s Irmandades

Sa煤de e Terra, irm谩(n)s! 茅 unha exposici贸n para ver, pero tam茅n para o铆r. Amosar谩, e permitir谩 escoitar, o disco coa primeira gravaci贸n do Himno galego, a cargo do Coro Cantigas e Aturuxos de Lugo. A formaci贸n musical gravouno d铆as despois de o interpretar no peche da I Asemblea Nacionalista, celebrada en Lugo en 1918, xunto aos membros das Irmandades da Fala, que naquel encontro apostaron definitivamente polo seu car谩cter nacionalista e deixaron atr谩s o rexionalismo.

Esta evoluci贸n queda tam茅n patente nos versos escritos por Ram贸n Cabanillas convertidos no himno "Pregaria" polo irm谩n Baldomir e interpretado en exclusiva para a exposici贸n polo cuarteto Os Rebentos. Na mostra exhibirase ademais un dos cart贸ns postais nos que se difundiu a partitura e a letra, na que o poeta se referiu inicialmente a Galicia como "rexi贸n", termo que cambiar铆a polo de "naci贸n" nunha versi贸n posterior. Outro documento sonoro creado para a ocasi贸n permitir谩 escoitar a mui帽eira para piano que Faustino Temes compuxo para o xornal galeguista Galicia. Diario de Vigo.